به گزارش پایگاه خبری مساوات، وبگاه گاردیَن در گزارشی آورده است: بسیاری از شغلهای امروزی، بهویژه در بخشهای خدماتی، تولیدی و بهداشتی، نیازمند کار در شیفتهای شب یا غیر متداول هستند. با این حال، پژوهشهای علمی هشدار میدهند که فعالیت در این ساعات، خلاف ریتم طبیعی ساعت زیستی بدن انسان است و پیامدهای جدی برای سلامت به همراه دارد.
▪️تأثیرات منفی بر سلامت
پروفسور استیون لاکلی (Steven Lockley) از مرکز تحقیقات خواب دانشگاه ساری انگلیس، تأکید میکند: کار شیفتی، ریتم شبانهروزی بدن را مختل میکند. این اختلال، خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، فشارخون بالا، چاقی، دیابت نوع ۲، افسردگی و حتی برخی سرطانها را افزایش میدهد. سازمان جهانی بهداشت نیز کار شیفتی را احتمالاً سرطانزا طبقهبندی کرده است.
▪️راهکارهای کاهش آسیب
کارشناسان با پذیرش ضرورت برخی مشاغل شیفتی، بر اجرای راهکارهای عملی برای کاهش عوارض آن تأکید دارند:
▪️طراحی هوشمندانه برنامه شیفت
پروفسور لاکلی میگوید: الگوهای گردشی شیفت باید به گونهای طراحی شوند که تعداد شیفتهای شب به حداقل برسد و تغییر از شیفت روز به شب تدریجی باشد. همچنین، برنامه شیفتبندی باید از بازگشت سریع جلوگیری کند؛ به این معنا که بین پایان یک شیفت و شروع شیفت بعدی، حداقل یک روز کامل فاصله باشد؛ بهعنوان مثال، کارکنان نباید پس از یک شیفت عصر، مجبور به حضور در شیفت صبح روز بعد باشند.
▪️نورپردازی مناسب محیط کار
استفاده از نور سرد و آبی در محیط کار شبانه، میتواند به حفظ هوشیاری کمک کند.
▪️چُرتهای کوتاه و زمانبندیشده
پروفسور راسل فاستر (Russell Foster) از دانشگاه آکسفورد میگوید: یک چرت ۱۰ تا ۲۰ دقیقهای در حین شیفت، میتواند عملکرد را بهبود بخشد. اما چرتهای طولانیتر ممکن است باعث گیجی شود.
▪️مصرف هوشمند کافئین
توصیه میشود کافئین به مقدار کم و در فواصل منظم مصرف شود (مثلاً معادل نصف فنجان قهوه کمکافئین در ساعت). بهتر است مصرف کافئین حداقل ۶ ساعت قبل از زمان خواب برنامهریزیشده قطع شود.
▪️سبک زندگی سالم
رعایت اصولی مانند تغذیه صحیح، فعالیت بدنی منظم و کنترل وزن، برای شاغلان شیفتی به طور کلی دشوار است، اما برای پیشگیری از عوارضی مانند دیابت ضرورت دارد. همچنین، بررسی منظم سلامت، بهویژه در زمینه قند و چربی خون، برای این افراد حیاتی است.
▪️خواب باکیفیت در روز
پس از شیفت شب، فراهم کردن محیطی کاملاً تاریک، ساکت و خنک برای خواب روزانه و اطلاع به اطرافیان برای خودداری از مزاحمت، ضروری است.
▪️توجه به ایمنی
به دلیل افزایش خطر خوابآلودگی، رانندگی پس از شیفت شب بسیار پرخطر است. برخی سازمانها برای رفع این مشکل، سرویس بازگشت به خانه ارائه میدهند.
▪️تأثیر بر زندگی شخصی
کار شیفتی میتواند فشار زیادی بر زندگی خانوادگی و روابط شخصی وارد کند. آموزش و آگاهیبخشی هم به خود فرد و هم به اعضای خانواده درباره این چالشها، برای مدیریت بهتر آن مهم است. تحقیقات نشان میدهند کار شبانه حتی میتواند خطر بروز مشکلات در زندگی زناشویی و ناپایداری خانواده را افزایش دهد.
در نهایت، کار شیفتی میتواند چالشی جدی برای سلامت باشد، اما با مدیریت هوشمندانه شیفتها، رعایت اصول خواب و بیداری و مراقبت فعال از سلامت، میتوان عوارض آن را به میزان چشمگیری کاهش داد.
