به گزارش پایگاه خبری مساوات، فرش دستباف ایران فراتر از یک کالای صادراتی، تجلیگاه ذوق، هنر و تمدن ایرانی است. با این حال، طی دهههای اخیر، این هنر-صنعت با چالشهای عمیقی از جمله نوسانات بازار جهانی، کاهش تقاضا، تغییر سبک زندگی و سیاستگذاریهای کلان ارزی مواجه شده است. صادراتی که زمانی رکوردهای میلیاردی را ثبت میکرد، اکنون با رکودی جدی دستوپنج نرم میکند. کارشناسان معتقدند بحران فرش نه فقط یک مسئله اقتصادی، بلکه بحرانی در نگرش سیاستگذاران و نوع نگاه جامعه به «هویت» است. برای احیای این صنعت، بازنگری در قوانین دست و پاگیر، حمایت از بیمه بافندگان و تحریک تقاضای داخلی به عنوان راهکارهای حیاتی مطرح است.
محمدمهدی فرشچی موحد، رئیس مرکز ملی فرش ایران، در نشستی در اتاق بازرگانی تبریز با تأکید بر اینکه فرش دستباف فراتر از یک کالا، نمونه عینی «اقتصاد مقاومتی» است، اظهار کرد: مواد اولیه این هنر غالباً در داخل تأمین شده و محصول نهایی نیز پتانسیل بالای ارزآوری دارد.
وی با بیان اینکه هزینه ایجاد اشتغال در صنعت فرش بسیار کمتر از سایر صنایع است، اعلام کرد که مرکز ملی فرش ایران برنامههای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدتی را تدوین کرده است.
فرشچی با اشاره به نقش ویژه آذربایجانشرقی گفت: با توجه به زیرساختها و تخصص موجود، این استان میتواند به عنوان پایلوت اجرای برنامههای مرکز ملی فرش ایران انتخاب شود. وی همچنین از مراحل نهایی تدوین «سند راهبردی فرش دستباف کشور» خبر داد و تأکید کرد که با تصویب آن در دولت، «شورای عالی فرش کشور» متشکل از وزرا و نمایندگان بخش خصوصی تشکیل خواهد شد تا تصمیمگیریها منسجمتر صورت گیرد.
بیمه قالیبافان؛ گره کوری که باز میشود؟
یکی از چالشهای اساسی مطرح شده در این نشست، موضوع بیمه قالیبافان بود. رئیس مرکز ملی فرش با تأکید بر ضرورت تقویت اعتبارات بیمهای، خواستار پیگیری جدی نمایندگان مجلس برای حل این مشکل شد.
علی جعفریآذر، نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو نیز با تأیید این دغدغهها گفت: بسیاری از بافندگان به دلیل عدم تحقق تعهدات دولتهای گذشته در بحث حق بیمه، نتوانستهاند از مزایای بازنشستگی بهرهمند شوند. وی با بیان اینکه شخصاً پیگیر وضعیت این لیستها با سازمان تأمین اجتماعی است، اعلام کرد که مجلس آمادگی دارد تا مشکلات قانونی در حوزههای تولید و مشاغل خانگی را از طریق اصلاح قوانین یا طرحهای جدید برطرف کند.
موانع صادراتی و چالش مواد اولیه
یعقوب فرشکاران، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف آذربایجانشرقی، با انتقاد از قوانین دست و پاگیر گفت: «پیش از هر حمایتی، باید قوانین مخلِ تولید اصلاح شوند.» وی به حذف ابریشم از فهرست کالاهای ضروری اشاره کرد و افزود که این موضوع تولیدکنندگان را در تأمین مواد اولیه دچار بحران کرده است.
همچنین بشیری، نایب رئیس کمیسیون فرش اتاق تبریز، با اشاره به سقوط آماری صادرات فرش از ۲ میلیارد دلار به حدود ۳۰ میلیون دلار در دهههای اخیر، بر لزوم مسئولیتپذیری بخش خصوصی تأکید کرد و افزود که بدون توجه به محدودیتهای ناشی از تحریمها، نمیتوان به تنهایی روی بازار داخلی حساب کرد؛ هرچند بخش خصوصی نیز باید در رایزنیهای بودجهای فعالتر عمل کند.
ایدههای نوین برای تحریک بازار داخلی
در بخش دیگری از این نشست، راهکارهایی برای رونق بازار مطرح شد. بهروز نورآذر، رئیس اتحادیه فروشندگان فرش دستباف تبریز، پیشنهاد داد با ایجاد خطوط اعتباری و ارائه تسهیلات خرید، قدرت خرید خانوادهها افزایش یابد.
فرشچی موحد نیز به «مدل کرمان» اشاره کرد؛ مدلی که در آن با مشارکت واحدهای معدنی و صنعتی و تزریق منابع به یک صندوق، زمینه ایجاد تسهیلات برای تولیدکنندگان و خریداران فراهم میشود. وی تأکید کرد که این مدل قابلیت اجرا در آذربایجانشرقی را دارد.
ضرورت تغییر نگاه فرهنگی به هنر فرش
کریم میرزایی، سرپرست دانشکده هنرهای تجسمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، نگاهی ریشهای به مسائل داشت و گفت: مشکل اصلی فرش، تحریم نیست؛ بلکه «تغییر نگرش» است. وی با انتقاد از نگاهِ تقلیلگرایانه به هنرهای سنتی در مواجهه با تکنولوژی، تأکید کرد: نباید با توجیه مدرنیته، هویت خود را کنار بگذاریم. فرش باید به عنوان یک برند جهانی و ماندگار، در کنار هوش مصنوعی و فناوریهای نوین بازتعریف شود.
صابر پرنیان، مدیرکل صمت استان، نیز با تأکید بر اینکه زنجیره فرش از خانه بافندگان شروع شده و تا بازارهای جهانی ادامه دارد، از هماهنگی با رسانه ملی برای ایجاد «پرونده ویژه رسانهای» خبر داد تا جایگاه واقعی این هنر-صنعت برای تصمیمگیران کشور شفاف شود.
اسماعیل چمنی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان قالی تبریز هم خواستار اولویتبخشی جدی به فرش در بودجه شد و تشکیل «فراکسیون فرش» در مجلس را یک مطالبه ضروری برای پیگیری حقوق فعالان این حوزه دانست.
همچنین فرهاد اصغری نامی، رئیس انجمن طراحان فرش، بر ضرورت بازنگری در نحوه برگزاری نمایشگاههای بینالمللی و توجه به جایگاه طراحان و هنرمندان در این رویدادها تأکید کرد.
این گزارش حاکی از آن است که فعالان فرش آذربایجانشرقی با ایجاد یک همافزایی میان دولت، مجلس و بخش خصوصی، به دنبال تبدیل مطالبات خود از «شعار» به «اقدام عملیاتی» هستند تا میراثدار فرش ایران بتواند در دوران جدید نیز جایگاه فاخر خود را حفظ کند.
خروجی این نشست نشان میدهد که فعالان حوزه فرش در آذربایجانشرقی بر چند اولویت اساسی اتفاق نظر دارند:
۱. تسهیلات خرید: اختصاص خط اعتباری برای خریداران داخلی فرش جهت تحریک تقاضا (مدلهای موفق استانی).
۲. قانونگذاری: اصلاح قوانین مالیاتی و بیمهای در سطح ملی.
۳. ساختار مدیریتی: تشکیل شورای عالی فرش و بازگشت جایگاه فراکسیون فرش در مجلس.
۴. تأمین مواد اولیه: رفع مشکلات ارزی برای تأمین ملزومات تولید، از جمله ابریشم.
اجرای این برنامهها در آذربایجانشرقی به عنوان استان پیشرو، میتواند الگویی برای نجات این میراث گرانبها از وضعیت فعلی باشد؛ مشروط بر اینکه وعدههای داده شده در مسیر «اقدام و عمل» قرار گیرد.
