مساوات – یعقوب قلندری نژاد: میدان صاحب‌الامر، بازمانده‌ای از یکی از مهم‌ترین فضاهای حکومتی و شهری تاریخ تبریز است؛ فضایی که روزگاری نه فقط یک میدان، بلکه صحنه‌ای برای حکومت، معماری، تجارت، فرهنگ، آیین، ورزش و زندگی اجتماعی بود.
برای فهم ارزش واقعی این مجموعه، باید چشم‌انداز امروز را برای لحظه‌ای کنار زد و به چند قرن پیش بازگشت؛ به روزگاری که در این بخش از تبریز، میدان صاحب‌آباد و مجموعه حسن پادشاه، یکی از کانون‌های مهم قدرت و حیات شهری ایران بود؛ جایی که کاخ، مسجد، مدرسه، بازار، بیمارستان و باغ، در کنار یک میدان بزرگ، ساختاری شهری را شکل می‌دادند که در آن سیاست، مذهب، فرهنگ، اقتصاد و زندگی اجتماعی به یکدیگر پیوند می‌خوردند.
میدان صاحب‌الامر نه به لحاظ وسعت، بلکه به لحاظ قدمت از قدیمی‌ترین میادین شهری در ایران بوده و ساختار شکل گیری‌اش حائز اهمیت است. این مجموعه به مدت چهار قرن مقر حکومت و فرماندهی جهانشاه، اوزون حسن، شاه ختایی و شاه طهماسب بوده و به گزارش سیاحان خارجی که در آن دوران از این مجموعه بازدید کرده بودند، زیباترین و باارزش ترین بناهای کشور در آن دوره، در این مجموعه ساخته شده بود.
طبق اسناد تاریخی، این میدان در دوره ایلخانی باعنوان باغ «صاحب‌آباد»، دوره آق قویونلو میدان «حسن پادشاه» و در دوره‌های بعد نیز میدان «صاحب‌الامر» نامیده شده است. آنچه امروز از آن مجموعه عظیم باقی مانده، اگرچه تنها بخشی از شکوه تاریخی آن است، اما همچنان ظرفیت آن را دارد که روایت فراموش‌شده صاحب‌آباد را دوباره به شهر بازگرداند.
اگر در کلاه‌فرنگی، احیای یک بنای تاریخی در پیوند با باغشمال توانسته بخشی از ظرفیت تاریخی و اجتماعی آن محدوده را فعال کند، در صاحب‌الامر می‌توان دامنه مداخله را یک گام فراتر برد و مجموعه‌ای تاریخی، فضای عمومی و شبکه‌ای از فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی را همزمان مورد توجه قرار داد و به فرصتی برای بازآفرینی یک کانون تاریخی، فرهنگی و اقتصادی در قلب تبریز تبدیل کرد؛ فرصتی برای بازخوانی تاریخ و هویت شهر، تقویت گردشگری فرهنگی، رونق کسب‌وکارهای محلی و اقتصاد خلاق، ایجاد فضاهای عمومی پویا و افزایش حضور و مشارکت شهروندان.
هنگامی که یک بنای تاریخی از وضعیت متروکه یا کم‌کارکرد خارج می‌شود و در پیوند با فضای پیرامونی، حیات اجتماعی و فرهنگی تازه‌ای پیدا می‌کند، احیا و بازسازی دیگر صرفاً یک اقدام حفاظتی نیست؛ بلکه به بخشی از فرآیند بازآفرینی شهری تبدیل می‌شود.
