پروژه انتقال آب ارس به تبریز، پس از بیش از یک دهه هنوز به مقصد نرسیده؛ طرحی ۱۴۵ کیلومتری که قرار است آب شرب میلیونها نفر، شهرها و روستاهای مسیر و بخشی از حقابه زیستمحیطی دریاچه ارومیه را تأمین کند، اما همچنان در پیچوخم کمبود اعتبار گرفتار است.
تبریز تشنهتر از همیشه، چشم به ارس دوخته است؛ رودخانهای که در فاصلهای نهچندان دور از این کلانشهر جریان دارد، اما رساندن آب آن به خانههای مردم تبریز بیش از یک دهه است که در انتظار تکمیل پروژهای راهبردی مانده است.
طرح انتقال آب رودخانه مرزی ارس به تبریز با هدف تأمین آب شرب و صنعت ۲۲ شهر، آب مورد نیاز ۱۶۹ روستا در شهرستانهای تبریز، مرند، جلفا و شبستر و همچنین تأمین بخشی از حقابه زیستمحیطی دریاچه ارومیه از محل پساب بازیافتی به میزان ۱۰۰ میلیون مترمکعب تعریف شده است؛ طرحی که اگر به سرانجام برسد، میتواند بخشی از نگرانیهای آبی شمالغرب کشور را برای سالها کاهش دهد.
۱۴۵ کیلومتر لوله برای عبور از بحران آب
این پروژه در مجموع ۱۴۵ کیلومتر خط انتقال دارد و در دو فاز تعریف شده است.فاز نخست، از رودخانه ارس تا هرزندات، ۳۵ کیلومتر طول دارد و با طرحهای موجود منطقه بهصورت مشترک اجرا شده یا در حال اجراست. این بخش شامل احداث خط انتقال فولادی با قطر ۲ هزار میلیمتر، پنج مخزن تأمین فشار و ذخیره، پنج ایستگاه پمپاژ و آبگیر و ایستگاه پمپاژ اصلی با ظرفیت پنج مترمکعب بر ثانیه است.
برای اجرای این بخش تاکنون حدود ۶ هزار میلیارد ریال از محل صندوق توسعه ملی هزینه شده است.
فاز دوم اما بخش سنگینتر پروژه است؛ ۱۱۰ کیلومتر خط انتقال، دو ایستگاه پمپاژ، یک تصفیهخانه با ظرفیت ۶.۶ مترمکعب بر ثانیه و مخازنی با حجم ۳۴۰ هزار مترمکعب باید احداث شود تا آب ارس مسیر خود را به سمت تبریز و شهرهای هدف طی کند.
تبریز؛ شهری که با هر خشکسالی یک قدم به بحران نزدیکتر میشود
تبریز با جمعیتی حدود دو میلیون نفر، روزانه نیاز آبی سنگینی دارد؛ در هر ثانیه بیش از ۶ هزار لیتر آب در این شهر مصرف میشود.حدود ۷۰ درصد آب مورد نیاز تبریز از خط انتقال زرینهرود و سد نهند تأمین میشود و چاههای هروی، سعیدآباد، قزلجهمیدان و قناتها نیز بخشی از منابع آبی شهر را تأمین میکنند.
اما مسأله اینجاست؛ منابع موجود دیگر حاشیه امن چندانی برای تبریز باقی نگذاشتهاند.در شرایط عادی نیز تراز تأمین و مصرف آب در این کلانشهر چندان فاصلهای با یکدیگر ندارد و با افزایش مصرف در روزهای گرم سال، اعمال محدودیت و قطعیهای برنامهریزیشده آب به گزینهای ناگزیر تبدیل میشود.هر بار که فشار بر شبکه آب افزایش مییابد، دوباره نام انتقال آب ارس بر سر زبانها میافتد؛ اما با عبور موقت از بحران، پروژه نیز بار دیگر از اولویت خارج میشود.
گره کور پروژه؛ پول
مهمترین مانع ادامه مسیر، کمبود منابع مالی است؛ مشکلی که موجب شده پروژهای با چنین اهمیت راهبردی، سالها با سرعتی کند پیش برود.
بر اساس اظهارات علیرضا نوین، نماینده مردم تبریز و عضو کمیسیون عمران مجلس، حدود ۳۰ درصد پروژه در گذشته اجرا شده و برای تکمیل و بهرهبرداری از آن حدود ۲۵ هزار میلیارد تومان اعتبار مورد نیاز است.
نوین تأکید کرده است که تأمین مالی این طرح باید یکی از مطالبات اصلی آذربایجانشرقی در سفر رئیسجمهور به استان باشد.
وی با اشاره به پیگیریهای دو سال گذشته و برگزاری نشست نمایندگان شهرهای ذینفع با رئیس سازمان برنامه و بودجه گفته است که با وجود وعدههای مطرح شده، اقدامات لازم برای تکمیل پروژه تاکنون محقق نشده است.
ارس فقط آب تبریز نیست
اهمیت این پروژه فراتر از رساندن آب به شیرهای منازل تبریز است. با تکمیل طرح، شهرها و روستاهای واقع در مسیر نیز از آب پایدار بهرهمند میشوند و به گفته نوین، مشکل قطعی آب در شهرهایی همچون مرند و شبستر نیز میتواند کاهش یابد.
از سوی دیگر، پیشبینی شده است پساب تصفیهشده حاصل از مصرف این آب، به میزان حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب، در مسیر احیای حقابه زیستمحیطی دریاچه اورمیهمورد استفاده قرار گیرد. یعنی یک خط انتقال میتواند سه گره بزرگ را همزمان هدف بگیرد: آب شرب، توسعه پایدار شهرها و روستاهای مسیر و کمک به نجات دریاچه اورمیه.
چرا پروژهای با این اهمیت همچنان متوقف است؟
نوین با مقایسه طرح انتقال آب ارس با پروژه انتقال آب خلیج فارس به مرکز کشور، ادامه تعلل در اجرای این پروژه را توجیهپذیر نمیداند.
به گفته وی، در حالی که برای انتقال آب خلیج فارس به مرکز کشور حدود هزار کیلومتر لولهگذاری انجام میشود، پروژهای که فاصله بسیار کوتاهتری تا مصرفکنندگان دارد، نباید همچنان در انتظار تأمین اعتبار باقی بماند.
مسأله دیگر فقط یک پروژه عمرانی نیست؛ مسأله امنیت آبی تبریز و شهرهای مسیر است.اگر آب ارس سرانجام به تبریز برسد، برآورد میشود این کلانشهر بتواند تا حدود ۲۵ سال آینده از یک منبع پایدارتر برای تأمین آب شرب برخوردار شود.
بیش از یک دهه انتظار؛ این بار نوبت تصمیم است
انتقال آب ارس سالهاست میان وعده، اعتبار، عملیات اجرایی و توقف در رفتوآمد است؛ پروژهای که هر بار بحران آب جدیتر میشود، اهمیتش بیشتر به چشم میآید و با فروکش کردن بحران، دوباره به حاشیه میرود.
اما خشکسالی منتظر وعدهها نمیماند. تبریز برای عبور از بحران آب به یک تصمیم بزرگ نیاز دارد و ارس میتواند بخشی از پاسخ این تصمیم باشد؛ مشروط به اینکه ۱۴۵ کیلومتر خط انتقال، این بار از روی کاغذ عبور کند و واقعاً به مقصد برسد.
