تبریز، شهری است که هویتش با «آغاز» گره خورده است. این شهر، نه تنها دروازه تاریخ ایران به سوی نوگرایی، بلکه قلب تپنده اولین گامهای استقرار حکومت قانون بود. اما تاریخ مشروطه، بیش از آنکه مجموعهای از قوانین، فرمانها و بیانیهها باشد، داستان خون، نان، و اراده مردمی است که در کوچههای همین شهر نفس میکشیدند و برای به دست آوردن آزادی و حکومت قانون، در برابر استبداد ایستادگیها کرده، دست از جان شستند.
متأسفانه، غبار فراموشی بر روی دلاوریهای توده مردم در مشروطه تبریز، از هر نوع و جنسی سنگینی میکند و ما را از میراث واقعیمان دور میسازد.
ستون «مشروطه آذربایجان» در پایگاه خبری مساوات نیوز، برای مقابله با این فراموشی تاریخی ایجاد شده است تا غبار از آن برگیریم و دلاوری های دلاوران انقلاب مشروطه در تبریز و آذربایجان را خوانشی دیگرباره کنیم. هدف ما از این ستون تنها بازگویی تقویم رویدادها نیست؛ بلکه احیای روایت زندگی است. ما به دنبال آنیم که:
۱. پیوند مردم تبریز با گذشته قهرمانانهشان را احیا کنیم.
اینجا میخواهیم نشان دهیم چگونه از دل توده مردم، قهرمانان بزرگ و صاحب نامی چون ستارخان، باقرخان، حسین خان باغبان، علی داواچی، رسول صدقیانی، شیخ سلیم، ثقهالاسلام، علی مسیو و بسیاری از قهرمانان و شخصیتهای دیگر با یاری یکدیگر توانستند زنجیر استبداد را بشکنند و به قهرمانان ملی زمان خود تبدیل شوند. تبریز در مشروطه، توده ناآرامِ بیدار بود.
۲. کالبدشکافی کامل ابعاد پنجگانه مقاومت:
هر هفته، با نگاهی موشکافانه، بخشهایی از این حماسه را کالبدشکافی خواهیم کرد:
▪️محلات و جغرافیا: از امیرخیز تا دوهچی؛ از اهراب تا خیابان، از سرخاب تا باغمیشه، از حکمآوار تا آجی چای سنگرهای مبارزه و هویتهای محلی را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
▪️قهرمانان و قربانیان: معرفی مؤثرترین افراد از روحانیون، تجار، روشنفکران، روزنامهنگاران، اصناف و کسبه و مردان گمنام.
▪️جنگها و نبردها: معرفی و توضیح جنگهایی که در محلات تبریز در ایام مشروطه در این شهر به وقوع پیوسته است. جنگهای محلات امیرخیز، خیابان، سرخاب، دوهچی، ساریزمین، حکمآوار و…
▪️نقش طبقات: تحلیل دقیق عملکرد اصناف (بازار)، روحانیون، روزنامهنگاران، واعظان، نقش زنان و فداکاری کودکان در تداوم مقاومت بویژه در جنگهای یازده ماهه و روزگار قحطی.
▪️سیاست و قدرت: بررسی دستهبندیهای موافقان و مخالفان مشروطه و جبههآرایی و صفبندی آنها علیه یکدیگر و تضادهای درون جبهه آزادی.
▪️خارج و داخل: نقش بنیادین و مخرب نفوذ بیگانگان (بهویژه روسها) و هجوم آنها به تبریز و قلع و قمع مشروطه خواهان در تبریز و عملکرد متزلزل دولت مرکزی در مواجهه با این قیام ملی.
از خوانندگان فرهیخته پایگاه خبری مساواتنیوز دعوت میکنم تا هر هفته با ما در این سفر درونی به قلب انقلاب مشروطه ایران در تبریز و آذربایجان همراه باشند. تاریخ ما، هویت ماست؛ و تاریخ تبریز، هویت ایران.
علی آقایاری | پژوهشگر تاریخ مشروطه
