مساوات – نسرین ذاکریفر: دریاچه اورمیه؛ نگین آبی آذربایجان، این روزها پس از ماهها خشکسالی و نگرانی، جان تازهای گرفته است. بارانهای بهاری و روانآبهای پایانی اردیبهشت، جانی دوباره به کالبد نیمهجان این میراث طبیعی بخشیدهاند. حالا خانوادههای تبریزی در آخر هفتهها، از روی عشق و علاقه، خود را به سواحل دریاچه میرسانند؛ انگار به عیادت بیماری رفتهاند که پس از ماهها کما، چشمانش را باز کرده است.
من نیز به همراه خانواده ام در روزهای پایانی اردیبهشتماه، با چشمانی مشتاق به دیدار دریاچه رفتم. همان لحظهای که وسعت آب را دیدم، اشک در چشمانم حلقه زد. از شوق، دل به دریاچه زدم؛ با خاطرهای از سالهای دور که آب تا کمر میرسید. اما قدم که در آب گذاشتم، واقعیت تلخ خود را نشان داد. حدود یک کیلومتر راه رفتم، در عمق دریاچهای که قرار بود عظیم باشد، اما آب از زانوهایم فراتر نرفت. بله، دریاچه پرآب شده، اما هنوز عمق ندارد. این جان تازه، شکننده است؛ مثل شمعی در برابر گرمای تابستان. هر لحظه ممکن است خورشید، این هدیه بهاری را بخار کند و به آسمان بفرستد.
اما در ساحل، زندگی جریان داشت. قایقهای موتوری و پارویی نفس میکشیدند و چون قویی در دریاچه شناور بودند، کودکان بادبادکهای رنگین را به آسمان دوخته بودند، جوانان با گوشی به دنبال قابهای ناب برای ثبت لحظهها بودند. بوی کباب از ساحل، بوی نم، بوی خنده و بوی امید در تمام ساحل پیچیده بود. حتی ترافیک سنگین روی پل دریاچه، این بار آزاردهنده نبود؛ بهانهای بود برای تماشای این شکوه تازهیافته.
اگرچه که یوسف غفارزاده، مدیرعامل آب منطقهای آذربایجانشرقی، بیان داشته که تراز دریاچه نسبت به مهرماه یک متر افزایش یافته و به ۱۲۷۱/۱ متر رسیده است، و این افزایش را حاصل بارشها، لایروبی ۲۷۰ کیلومتر از رودخانهها و مسدود کردن ۱۴۰۰ حلقه چاه غیرمجاز دانسته است، اما هنوز تا پایداری آن راهی طولانی در پیش دارد. تراز فعلی حتی پس از این همه باران، پایینتر از تراز اکولوژیک است. حجم آب کنونی بین ۳/۵ تا ۴ میلیارد مترمکعب برآورد میشود، در حالی که دریاچه بیش از ۱۰/۵ میلیارد متر مکعب کسری مخزن دارد. سالانه ۲ تا ۲/۵ میلیارد مترمکعب از آب آن تبخیر میشود.
اما با همه اینها، باران به داد دریاچه رسید، ولی اگر عوامل انسانی — رشد ناپایدار کشاورزی، مصرف بیرویه و مدیریت نادرست منابع — اصلاح نشوند، این امید نیز کوتاهمدت خواهد بود. احیای دریاچه اورمیه تنها با باران ممکن نیست؛ با خرد جمعی، اراده ملی و تغییری بنیادین در سبک مصرف ممکن است. دریاچه نفس کشیده، اما هنوز در بخش مراقبتهای ویژه است. بیایید اجازه ندهیم این نفس، آخرین نفس باشد.
