مساوات- نسرین ذاکریفر: سالها از روزگاری میگذرد که خشت و آجر برخی بناهای تاریخی این شهر، نه به دست طبیعت، که به دست سیاستهای شتابزده مدرنیزاسیون به خاک نشست. اما این بار، نه تخریب، که بازآفرینی یکی از نمادهای فراموششده معماری درباری ایران، خبرساز شده است.
پروژه باززندهسازی «عمارت کلاهفرنگی باغشمال» تبریز که ریشه در دوران آققویونلوها (قرن هشتم هجری) دارد، این روزها در حال تکمیل است. بنایی که به دستور سلطان یعقوب ساخته شد و قرنها بعد، در دوره پهلوی اول و در مسیر خیابانکشیهای موسوم به نوسازی، با خاک یکسان شد، حالا دارد از نو قد میکشد.
کارشناسان بر این باورند که هویت یک ملت هرگز در برج و بارو خلاصه نمیشود، بلکه ریشه در اندیشه و نهاد مردمان دارد. با این وجود، بناهای تاریخی همچون پلهایی ملموس میان نسلها عمل میکنند. تجربه تلخ تخریب بناهایی نظیر عمارت کلاهفرنگی تبریز در دهههای گذشته، نشان داد که چگونه تعصب سیاسی گاه بر خرد جمعی غلبه میکند و باعث نابودی آثار تاریخی می شود.
اکنون، دههها پس از آن رویداد، شهرداری تبریز دست به اقدام مهمی زده است. این پروژه که در زمینی به مساحت ۳۷۰۰ متر مربع در حال اجراست، با هسته مرکزی پنج طبقه و دو بال جانبی یک طبقه، مجموعاً ۲۶ اتاق را در خود جای داده است.
طراحی و اجرای این سازه جدید بر عهده گروهی از مهندسان و طراحان بومی تبریز بوده است که با تکیه بر تصاویر برجایمانده، مطالعه نمونههای مشابه تاریخی و بهرهگیری از خلاقیت خود، کوشیدهاند روح معماری اصیل را بازآفرینی کنند. فضاهایی همچون اتاق ارسی، اتاق مروارید، اتاق سهضلعی، ایوان و حوضخانه از جمله بخشهایی هستند که جلوهای از معماری سنتی تبریز را به نمایش خواهند گذاشت.
یعقوب هوشیار؛ شهردار تبریز، با اعلام اینکه عملیات نصب درب و پنجرههای سنتی و چوبی در کنار کچبریهای داخلی در جریان است، گفت: پیشرفت فیزیکی نمای بیرونی این عمارت در حال حاضر به ۸۵ درصد رسیده است.
وی افزود که این پروژه حتی در جنگ رمضان و با وجود شرایط خاص، هیچگاه متوقف نشده و عملیات عمرانی آن با سرعت ادامه یافته است.
گفته میشود برای اجرای این پروژه فرهنگی نزدیک به ۱۵۰ میلیارد تومان هزینه شده و مدت زمان اجرای آن حدود شش ماه بوده است. طبق آخرین برنامهریزیها، این عمارت روز سوم خرداد، همزمان با سالروز آزادسازی خرمشهر، آماده بهرهبرداری خواهد بود.
نگاهی به آینده و ضرورت نگهداری
تبریز با پیشینه تاریخی غنی خود، سالها نیازمند مجموعههایی فرهنگی از این دست بوده است؛ فضاهایی که هم نیاز شهروندان را برآورده کنند و هم به عنوان یک جاذبه گردشگری، میزبان و میهمان را گرد هم آورند.
با این حال، برخی کارشناسان و شهروندان نسبت به شتابزدگیهای رایج در پروژههای مشابه هشدار میدهند و انتظار دارند این مجموعه با رعایت کامل استانداردها به بهرهبرداری برسد. آنها تأکید میکنند که پس از افتتاح نیز، نگهداری و مدیریت این بنای سترگ باید با اهتمام ویژهای دنبال شود. بیگمان، اگر این مهم تحقق یابد، عمارت تازهاحیا شده کلاهفرنگی به عنوان یکی از دستاوردهای شاخص مدیریت شهری تبریز در تاریخ این دیار ثبت خواهد شد.
